Poeti palestinez Mahmoud Darwish thotë: sikur druri i ullirit ta njihte dorën e ati që e ka mbjellë, atëherë në vend të vojit do të derdhte lot !
Vlerat i përkasin shekujve.
Sa kam qenë e re nuk ia kam ditë vlerën shumë gjërave .Nanën dhe babën,vëllaun,motrën ,shtëpinë,vendlindjen,miqtë gjitha i kam marrë falas pa iu falemenderu Zotit aspak.Po thuaj se ashtu duhet të jetë dhe nuk ka tjetër. A thua se patjeter duhet ti kem të gjitha.
As për drurin e ullirit 1350 vite të vjetër në qytetin tonë,nuk e kam ditë që egziston diku në praninë time. Por më vonë mësova prej drurit. Mësova shumë prej Ullirit plak.
Mësova edhe vlerat.
E lindur pranë Gjeranave, e kam vendos syrin e të verbërit në ballë. Nuk isha e vetedijshme për bukurinë që më rrethonte . I merrsha falas të gjitha këto bukuri pa qenë e vetëdijshme se sa jam e bekuar. E lindur në shtëpine e vjetër , sa e ςelsha dritaren ,ulliri ishte i pari që e shihnja dhe më kujtonte në temujt e vet Perendive .Degët e tija shpesh tentonin hyrjen në syrin dhe zemrën time .Ende sundojnë me ndjenjat e mija ato degë.Nuk zhduken , nuk ikin kurrë .
Ishte një ulli i madh ke dera e shtëpisë Gjeranave dhe i bënte hije gjithë atyre që e merrshin erën e degëve të tija . Nuk e di kush e ka mbjellë por e di që madhështija e ti tregonte gjithë historinë e Gjeranave .Ishte i bukur ,pak mendjemadh dhe shpesh shtyhej me bukurinë e drurit të gështejës ,fikut ,shegës ,thanës ,mandit të madh që e kishim pranë pusit ,qershisë dhe shumë pemve tjera që pata fatin me i këpute prej dege në mëngjezet e fëmirise time .Ama vërtetë bukurisë ti nuk ia kalonte kush .Secila vrazhdë,secila rrudhë ,secila ςarje ,secila ngjyrë e tregonte një legjendë një lindje,një vdekje ,një tregim të vetin .Tregonte që dora e njeriut e ka mbjellë por ai për me iu falë nderit ushqen dhe i bënë hije jo veç asaj dorë por edhe dhjetra e dhjetra gjeneratave tjera . Bereqetin e tijë e gëzojnë qindra sofra në iftaret dhe syfyret e Ramazanit ,Bajram ,Vitin e Ri, ditëlindje, darsma dhe morte .Kokrra e ti në sofër madhështon të zotin e shtëpisë .
Drunjtë po plaken me mburrjen e tyre madhështore,duke treguar moshën e vet në trungun e rrënjosur thellë ,me degët e veta që kurrë nuk ndalin proçesin e lindjes derisa njerëzit i këpusin pa meshirë dhe ndalin jetën e tyre. Po ashtu edhe me të gjitha antikat tjera,me bunarin e braktisur,me entë e vjetra,orën qindra vjecare që nuk punon më,me shtëpijat…ne jemi ata që nuk ia dijmë vlerat . Shtëpitë e vjetra me sharmin e përsosur tregojnë historinë e jetës ,derisa njeriu vendos dhe e rrëzon për tokë,dhe e zavendëson me ndërtesat e shëmtuara që me mendjemadhësinë e tyre neveritëse ,mendojnë se janë më lartë se vet Zoti .
Vlerat pra që vijnë e rriten i kemi para syve, aty fare pranë nesh ,i shohim por nuk i vërejmë.Dhe pastaj vendosim të fajësojmë.Fajsojmë diellin,hanën,tokën,lumejtë dhe oqeanet.Fajsojmë refugjatët që mbetën pa shtëpi,dhe mundohen me gjetë një shtëpi që nuk është kurrë shtëpija e tyre. Fajsojmë jetimin që humbi prindërit,bile edhe e fajsojmë që nuk i ka të gjithë dhëmbët si duhet.Edhe fukaraja na e ka fajin,që asnjëherë nuk qesh,po edhe një qeshje fallco bile,por hiç nuk qeshë.Mos të flasim për invalidin që na e nzen rrugën kur ne po ngutemi me aq shpejtësi sa që edhe se vërejmë fare që është njeri.Sepse ne po ngutemi dikah .
Fajsojmë tolerancën tonë që e kemi kur nuk duhet ndaj atyre që nuk e meritojnë ,fajsojmë qeverinë që vet e votojmë ,fajsojmë pazotësinë e secilit dhe nuk e shohim veheten .
Fajsojmë fajin tonë pse po fajsojmë dhe nuk na e çanë rrashta për fajsimet e kota. Përse fajsojmë? Sepse e zgjedhim mynyrën më të lehtë e të shprehurit shekullor. Ligj i natyrës ,proces kronik.Pra faji bie mbi ne e kurrë mbi realitetin. Kryesore me fajsu dikend.
Duke hecur përpjetzës,nepër aleat e humbura,shohë shumë e më shumë drunjë që më fascinojnë me tregimet e vjetra nepër shekuj.Vërejë gjethet me milion ngjyra sa që shpesh herë kaloj pa e vërejtë fare qendrën tregtare që është më e madhe se vendlindja ime.
Hecim me fajin.Fajsojmë kohën që po ikë aq shpejtë.Shkencën që nuk po ndalë procesin e mplakjes , por nuk lodhemi fare për bukurinë e shpirtit. Besa edhe kaloritë e tepërta na e kanë fajin ,sepse dora e shtrirë e fukarasë gjindet larg nesh.Hajmë sa na plasë barku prej frigës mos tepron për dikend që është i uritur . Fajsojmë Hugo,Migjenin,Hemingway,Bronte ,Bukowski ,Steinbeck,që veç shkruanin por nuk kishin një shkop magjik për hallet dhe varfërinë. Ishin budallenj të medhenj sepse ata veς shkruanin pa ndryshuar asgjë .
Kur druri 1350 vjeçar i vjetër u mbjellë, ai që e mbolli nuk besoi që ky dru i falet nderit aq shumë dhe nuk ndalet me kokrrat e veta . Nuk fajsoi diellin,hanën qiellin apo trungun e vetmuar dhe mallin që kishte ardhë nga Afrika në një tokë të largët. Njeriu që e mbolli iu lut Zotit për jetën e gjatë të Ullirit i cili vet nuk po fliste,por në zemër mbante sekretin e heshtjes. Ulliri kurrë nuk fajsoi askend që e sollën nga tokat e largeta por nguli rrënjet thellë në një vend tjetër .
Ne kurrë nuk çuditemi përse Zoti po e mban afër vehtes ende një trung të vjetër derisa shumë mbretër i ka harruar koha edhe vetë toka. Kurrë nuk na duket ςudi që ai jeton më shumë se dora e ati që e ka mbjellë . Ndoshta heshtje e drurit,hija e ti e bukur si një Zonjë e randë,dashuria e ti për drurin tjetër,bukurija e ti për syrin tonë dhe vet natyrën,kokrrat e ullirit dhe vajin si ari që veç i jep frutet e veta hiç pa u lodhë ,hiç pa u ndalë? Ndoshta bujarija e ti që ushqen gjenerata e gjenerata . Drunjtë tjerë,kurrë nuk janë mërzitë për drurin që kërkoi strehim në tokën e tyre.Por rriten së bashku në harmoninë e Zanave ,zogjëve fluturave dhe aromën e qiellit që ngjyrosë detin e kaltërt.
Shumë pak njerzimi beson në drurin,mençurinë,durimin dhe dashurinë që ai e posedon. I rritur veç me tokën,ujin dhe diellin, dhe dashurinë që vetë Perendija po ia falë.
Ndoshta duhet të nisemi në një kërkim,të një druri të vjetër diku në tokën e gjakut,urrejtjes dhe turpit,dhe me e pyet se si mbijetoi shekujt ? Si mbijetoi njeriun ?
Pak mençuri ,wisdom,nga Ulliri plak dhe Kalaja Zonjë,nuk dëmton mendjen tonë.
Të shkojmë në Kalanë e vjetër dhe të pyesim,përse Zoti e donte aq shumë që e mbrojti nga luftrat,armiku,tërmeti,dhe nga vetë mosha.
Zoti e don edhe ullirin aq shumë dhe e ka stolisjen më të bukur në tokë .Veς në tempujt e lashtë ulliri rritet bashkë me historinë .Sekretet mbeten me qindra ullinj që janë bekim për tokën .
Po po e di,përsëri njeriu do t’na fajsojë ,nga friga që po çmendemi,sepse po flasim me drurin plak dhe murin e Kalasë. Por unë nuk ndalem .Edhe ashtu do t’na shajnë.Është ligj dhe normë e njerëzimit,por mos ia keni gajlen .Hapni zemrën ,qetsinë e shpirtit mund ta gjeni veς në ullishtë ,aty afër ullirit plak .
Pyetni Zotërinë 1350, dhe Zonjën 2500 vjeçare përse Zoti I deshti më shumë se njeriun? A thu përse ? Apo bukurinë e rrallë edhe vet Zoti e zgjedh ?
Apo ndoshta sekreti heshtjes,bukuria e tyre ,hija e rëndë,apo guri dhe zemra që nuk pëlcet ?